Bá Kim – Câu chuyện về Tháp Rùa

(Thứ 3, 02/07/2013 - 09:42)

(hanoinay) - Hồ Hoàn Kiếm với 3 từ thật ngắn mà gói gọn cả một sự kiện lịch sử hào hùng của dân tộc. Nhà vua Lê Thái Tổ đứng trên thuyền trao lại gươm báu trả thần Rùa sau khi đánh đuổi giặc Minh giành lại bờ cõi. Tháp Rùa trên đảo Rùa  như một chứng tích lịch sử

Nơi đây người dân Thủ đô từng chiến kiến hình ảnh cụ Rùa điềm tĩnh bò lên đảo vào những ngày lễ lớn của dân tộc. Tháp Rùa một ngôi tháp 3 tầng với một đỉnh cùng những cánh cửa hình cánh cung nhọn, nhỏ bé giữa hồ nước trong xanh mà gần gũi, gắn bó, thân thiết với đời sống người Hà Nội hàng trăm năm nay.

Hình ảnh Tháp Rùa luôn là tâm điểm của các nhà nhiếp ảnh khi hướng ống kính đến Hồ Hoàn Kiếm. Người Hà Nội ai cũng nhớ đến những bài ca mà giai điệu cùng ca từ đằm thắm, ngọt ngào, tha thiết cứ xao xuyến, ngân rung trong lòng người.

vietnamnay.com ba-kim-cau-chuyen-ve-thap-rua-default

“Hà Nội đẹp sao ôi nước Hồ Gươm xanh thắm lòng. Bóng Tháp Rùa thâm mật ấm lòng…” Người Hà Nội – của Nguyễn Đình Thi.

Ôi nhớ Hồ Gươm xanh thắm

Nơi Tháp Rùa nghiêng soi bóng

- Nhớ Hà Nội của Hoàng Hiệp

“Chạnh lòng tôi nhớ tới người em

Em Tháp Rùa yêu dấu…”

- Gửi người em gái miền Nam của Đoàn Chuẩn – Từ Linh

Tháp Rùa có từ bao giờ

Ai đặt tên Tháp nhỏ xinh là Tháp Rùa và ai là người xây lên Tháp Rùa.

Câu hỏi trắc ẩn ấy đôi khi chợt đến với ta. Rồi thời gian cứ cuốn hút trôi đi để rồi ta lại vụt quên như một lẽ vô thường.

Lung linh ngọn tháp trên hồ

Chuyện đời huyền thoại thực hư lạ lùng.

Giở lại cuốn Lịch sử Thủ đô Hà Nội của Nhà xuất bản Lịch sử năm 1960 do nhóm tác giả Trần Huy Liệu biên soạn trang 410 có ghi: “Tháp Rùa ở trên gò Rùa, giữa hồ Hoàn Kiếm. Gò Rùa là nơi chúa Trịnh đã cho dựng Tả vọng đình làm nơi hóng gió về mùa hè”.

Năm 1884, Bá Kim một tên đại phú tay sai của thực dân Pháp đã chạy chọt để được sử dụng gò Rùa với mục đích là đem chôn hài cốt của bố mẹ. Vì Bá Kim cho đây là nơi đất tốt theo thuận phong thủy. Để lừa bịp dư luận, Ba Kim đã nói chệch ra là xây dựng ở gò một ngọn tháp để làm “gối đằng sau” cho chùa “Báo Ân” lúc đó chưa bị Pháp phá.

Bá Kim được phép xây dựng ngôi Tháp đó nhưng phải để nguyên Tả vọng đình, chỉ được đào móng xây thêm cho vững chắc và xây các tầng tháp mới lên trên. Ngay đêm hôm đào móng, Bá Kim cùng một số tay chân ngầm đem hài cốt bố mẹ của mình ra chôn xuống giữa gò. Nhưng một bàn tay bí mật đã đào hài cốt của bố mẹ Bá Kim vứt xuống hố, chỉ còn trơ lại trên đó hai cái quách rỗng.

Bá Kim đã chót hứa với quan trên, cho nên vẫn tiếp tục công việc xây dựng.

Để thưởng công cho Bá Kim, thực dân Pháp đã đặt tên cho Tháp là Tháp Bá Kim, nhưng vì Tháp làm trên gò Rùa nên nhân dân Thủ đô vẫn gọi là Tháp Rùa.

Nhưng thực ra Bá hộ Nguyễn Hữu Kim (1832-1901) với chức danh ấy so với bây giờ chỉ ngang với chức trưởng phường. Ông còn có tên khác là Liên, hiệu Chu Ái. Là hào mục của làng Cửu Lâu (khu vực Tràng Tiền, Hàng Khay bây giờ). Ông có một cửa hàng lớn bán khảm trai với tên cửa hiệu Vĩnh Kim. Là một thương gia giàu có ông cộng tác với người Pháp những ngày đầu chúng chiếm đóng Hà Nội. Có thời gian Pháp cất nhắc ông lên làm thương biện nên còn có tên gọi là Thương Kim. Nhưng người con gái của ông lại tham gia phong trào nhân dân Hà Nọi chống Pháp rất nhiệt tình, tích cực nên ông bị cách chức và quản thúc. Nhà văn Chu Thiên trong tiểu thuyết lịch sử “Bóng nước Hồ Gươm” đã xây dựng nhân vật “Cô Xuyến” đáng trân trọng, quý mến từ nguyên mẫu “Cô Khuê” con gái ông Nguyễn Hữu Kim.

Ông Kim còn có việc làm đầy khí phách dũng cảm, sau khi Hà thành thất thủ, Tổng đốc Hoàng Diệu tuẫn tiết, các quan lại cao cấp kế cận Hoàng Diệu kẻ thì trốn chui lủi trong Hoàng Thành, nhịn đói 3 ngày rồi ra hàng Pháp kẻ vội vã bỏ trốn lên Sơn Tây. Chẳng ai nghĩ đến việc mai táng Tổng đốc Hoàng Diệu.

Ông Nguyễn Hữu Kim đã đứng ra tổ chức, vận động dân hàng phố mua áo quan chôn cất cụ Hoàng Diệu ở gần miếu Trung Liệt rồi sau lại di ra dinh quan đốc học.

Người cháu nội của ông: Nguyễn Ngọc Vũ (1908-1932) tham gia cách mạng từ rất sớm. Tháng 6 năm 1929 gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, tham gia thành bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hà Nội.

Tháng 6 năm 1930, Thành ủy Hà Nội chính thức được thành lập, Nguyễn Ngọc Vũ là Bí thư Thành ủy đầu tiên của thành phố Hà Nội.

Ngày 6/12/1930 thực dân Pháp bắt ông tại cơ quan bí mật của Thành ủy Hà Nội (79 Nguyễn Hữu Huân). Chúng giam ông tại Hỏa Lò và tra tấn dã man. Nguyễn Ngọc Vũ mất đầu năm 1932 khi mới 24 tuổi. Năm 2000 ông được truy tặng bằng “Tổ quốc ghi công”. Năm 2010 tên ông được đặt cho con phố ngay sát bờ sông Tô Lịch. Đường Nguyễn Ngọc Vũ bắt đầu từ cầu Trung Kính đến phố Quan Nhân, dài 1.200m, rộng từ 6 – 12m thuộc quận Cầu Giấy.

Người cháu năm đời của ông Nguyễn Hữu Kim: Bác sĩ Nguyễn Thìn, một giáo sư đầu ngành sản khoa của Bệnh viện C Hà Nội hiện có gia phả của tộc học. Qua gia phả chúng ta được biết ông Nguyễn Hữu Kim có 5 con trai, 3 con gái đều được giáo dục gia phong, nề nếp và trưởng thành. Những hậu duệ của ông luôn có ý thức hướng tới những việc thiện ích có lợi cho dân, cho nước.

Hiện nay số nhà 29 phố Hai Bà Trưng Hà Nội là ngôi nhà thờ đại tôn của dòng họ ông. Ngày giỗ chạp cả năm chi đều về đây dâng lễ.

Trở lại với Tháp Rùa, từ lúc dựng lên năm 1877 giờ đã gần 150 năm. Cái ngọn tháp cũ kỹ rêu phong ấy do nhà phú hào (nay ta gọi là doanh nhân) giàu có của Hà Nội. Ông Nguyễn Hữu Kim đã xây dựng lên. Còn việc nói rằng ông đưa hài cốt song thân táng trên đảo thì không có văn bản, giấy tờ chính thức nào xác nhận mà chỉ là một truyền thuyết chưa thể nói là sự thật.

vietnamnay.com ba-kim-cau-chuyen-ve-thap-rua-default

LÊ NHẬT TĂNG - VIETNAMNAY.COM